Historia

  W trakcie badań powierzchniowych przeprowadzonych w ramach Archeologicznego Zdjęcia Polski (AZP) na terenie wsi  Mołożów odkryto 29 stanowisk (punktów osadniczych), a dalsze 34 pochodzi z Kolonii Mołożów. 
  Najstarsze ślady działalności człowieka w postaci kilku fragmentów ceramiki przypisano kulturze ceramiki wstęgowej rytej (5500-5200 r. p.Chr.). Ze środkowego neolitu pochodzą fragmenty naczyń, tłuk krzemienny, odłupek krzemienny i fragment ciężarka tkackiego zaliczone do kultury pucharów lejkowatych (4200-2900 r. p.Chr.). Znaleziono też fragment siekiery z krzemienia pasiastego, który należy łączyć z kulturą amfor kulistych (3500-2700 r. p.Chr.). Stosunkowo niewiele, bo zaledwie kilka fragmentów naczyń glinianych,związanych jest ze schyłkowoneolityczną kulturą ceramiki sznurowej (2900-2200 r. p.Chr.).
  Następną fazę zasiedlenia zanotowano we wczesnej epoce brązu (2200-1600 r. p.Chr.), a reprezentują ją fragmenty naczyń, fragment sierpa krzemiennego i odłupki krzemienne znalezione na 19 stanowiskach. W środkowej epoce brązu omawiany teren zamieszkiwała ludność kultury trzcinieckiej (1600- 1200 r. p.Chr.), po której pozostało 20 stanowisk. Zarejestrowano na nich liczne fragmenty naczyń glinianych oraz wyroby krzemienne: fragment narzędzia rdzeniowego ze śladami gładzenia, dość liczne odłupki, sierp z krzemienia wołyńskiego, odłupek z siekiery, wiórki, okruchy, drapacz na odłupku i skrobacz na odłupku. 
  Następna kultura — łużycka (1200-400 r. p.Chr.), reprezentowana jest stosunkowo skromnie przez materiał ceramiczny. Z okresu lateńskiego pochodzą cztery stanowiska kultury pomorskiej (450-250 r. p.Chr.), na których znaleziono fragmenty naczyń glinianych. Procesy osadnicze zaczęły się ożywiać w młodszym okresie przedrzymskim. Na ten okres datowano trzy stanowiska grupy czerniczyńskiej (II-I w. p.Chr.) oraz jedno ludności kultury zarubinieckiej (I w. p.Chr.- I w.). Z okresem rzymskim należy łączyć materiały ceramiczne kultury wielbarskiej (III-IV w.) znalezione na 1 stanowisku. Na innym stanowisku rozpoznano zabytki grupy masłomęckiej (III - poł.V w.), którą reprezentują liczne fragmenty naczyń ręcznie lepionych, kilka fragmentów ceramiki toczonej na kole i obtaczanej oraz przęślik gliniany. 
  Osadnictwo słowiańskie pojawiło się na obszarze wsi po X wieku. Fragmenty naczyń glinianych, datowanych aż po XIII wiek, znaleziono na powierzchni czternastu stanowisk. 
  Pierwsza wzmianka o miejscowości pochodzi z 1469 roku, kiedy występowali: Marcin z Mołożowa i Stanisław z Mołożowa, dziekan chełmski. W 1472 roku byłó we wsi 3 i 1/2 łana użytków, karczma i młyn. Dalsze informacje pochodzą z 1494 roku. Wówczas Krystyn z Oszczowa wraz z Janem (Bielawą) z Oszczowa sprzedali połowę Mołożowa, ale nabywca nie jest znany. Według rejestru poborowego w 1578 roku, Wołkowyski dzierżawił tu 6 łanów użytków, 5 zagrodników z ziemią, 2 komorników i 1 łan pustek. Dzieje miejscowości w 1 poł. XVII wieku nie są znane.
W 1662 roku właścicielem Mołożowa był Czarniecki a w 1677 roku notowano dwóch właścicieli: Łaszcza i Sadurskiego, zaś w około 1700 roku wieś należała do [Aleksandra] Łaszcza herbu Prawdzic, wojewody bełskiego, a następnie do jego syna Józefa Łaszcza, biskupa sufragana chełmskiego. Po Józefie Antonim Łaszczu dobra m. in. Nabróż, Typin, Łaszczów i Tuczapy odziedziczyła jego siostrzenica Anna Elżbieta z Potockich Potocka, córka Marii z Łaszczów i Stanisława Poto ckiego, a żona Franciszka Salezego. Po śmierci tego ostatniego w 1772 roku dobra przeszły na jego syna Stanisława Szczęsnego, marszałka konfederacji targowickiej. W 1776 roku przeniósł się na Ukrainę, a majątek w dawnym województwie bełskim sprzedał za 20 milionów. W 1780 roku Mołożów kupił Antoni Horodyski, podczaszy dźwingrodzki, żonaty z Ksawerą Jaworską. Spis z 1827 roku notował Mołożów w powiecie tomaszowskim i parafii Nabróż. Wieś liczyła wówczas 63 domy i 462 mieszkańców. W 1845 roku istniały tu dwie karczmy, które uzyskały patent na dalsze prowadzenie wyszynku alkoholu. Jedna z nich znajdowała się w części Mołożowa należącej do Tomasza Horodyskiego, właściciela również Tuczap i Lipowca. Druga karczma znajdowała się w części [Tekli z Horodyskich] Drohojewskiej, żony Erazma Drohojewskiego, właścicielki także Nabroża. W 2 poŁ XIX wieku część Mołożowa należała do Jana Rakowskiego, syna Floriana, natomiast druga część była własnością Chrzanowskiego. W 1879 roku część majątku należącą do Jana Rakowskiego kupił za 233 tys. rubli, wraz z częścią Nabroża, Wincenty Rulikowski z Mircza. Dobra Mołożów Rulikowskiego łącznie obejmowały 460 mórg ziemi ornej, 176 mórg łąk, 507 mórg lasu i 8 mórg ogrodu. Wieś liczyła wtedy 47 domów i 600 mórg ziemi. We wsi była także szkoła począ kowa ogólna. 
  W maju 1863 roku w lasach między Starą Wsią i Tuczapami rozegrała się jedna z bitew powstania styczniowego. Oddziały majora Jana Żalplachty-Zapałowicza, Czerwińskiego i Leszka Winiewskiego o łącznej liczbie ok. 900 powstańców, stoczyły w Mołożowie bitwę z żołnierzami rosyjskimi pułkowników: Szarlotinga, Lubina i Jaworowa, dysponującymi ponad 1200 żołnierzami. Po godzinnym ostrzale artyleryjskim Rosjanie przystąpili do ataku na słabo wyszkolonych powstańców. Jednak pierwsze dwa ataki Rosjan zostały odparte. Wówczas Zapałowicz postanowił wycofać się z bitwy. Manewr ten źle wykonany wykorzystali Moskale i rozbili siły powstańcze pozbawione centralnego dowodzenia. W bitwie zginęło ponad 100 powstańców, część rozpierzchła się, a ok. 300 przekroczyło granicę koło Bełżca i Lisek. Po bitwie turkowickiej oddziały powstańcze wycofały się w lasy tuczapskie, 8 rannych pozostawiono we dworze mołożowskim, gdzie mieściła się szopa szpitalna. Po odejściu powstańców Rosjanie bestialsko wymordowali wszystkich rannych, dwóch oficjalistów, gorzelnika oraz lekarza Juwenala Niewiadomskiego. 25 października 1863 roku oddział powstańczy pod dowództwem majora Czyżewicza po zwycięskiej potyczce pod Jarczowem dotarł w pobliże Mołożowa, gdzie ponownie stoczył bój z Moskalami, podczas którego zginęło 3 powstańców. Na terenie miejscowości Mołożów Kolonia znajduje się zbiorowa mogiła powstańców styczniowych pochowanych tu po tych bitwach. Cmentarzyk ma kształt kwadratu o powierzchni 0,06 ha. 
  Według spisu z 1921 roku wieś liczyła 93 domy i 492 mieszkańców, w tym 157 Ukraińców i 17 Żydów, natomiast kolonia liczyła 22 domy i 144 mieszkańców, w tym 8 Ukraińców. Dobra Mołożów zostały w 1921 roku częściowo rozparcelowane. W 1923 roku po ojcu część majątku należącą do Rulikowskich przejął Józef Kajetan Rulikowski. 
W 1930 roku Stanisław Malec założył we wsi koło Związku Młodzieży Wiejskiej RP „Wici".
  W okresie międzywojennym istniała we wsi szkoła, która mieściła się w budynku murowanym. Znajdowały się w nim 2 sale lekcyjne i mieszkanie dla nauczyciela. Budynek ten rozebrano zaraz po II wójnie światowej. Do 1939 roku uczyło tutaj małżeństwo Teresa i Jan Nowakowie. 
  Tragiczne wydarzenia dotknęły wieś w okresie okupacji. 29 stycznia 1943 roku Niemcy wraz z Ukraińcami wysiedlili część polskich mieszkańców wsi. Kolejne wysiedlenie Polaków ze wsi miało miejsce na przełomie marca i kwietnia, a ostatnie 22 kwietnia 1943 roku. Miejscowi Ukraińcy zorganizowali we wsi oddział paramilitarny - Ukraińską Samoobronę, która terroryzowała polską ludność w najbliższej okolicy. Dla swoich dzieci Ukraińcy utworzyli we wsi szkołę. Pod koniec okupacji UPA spaliła niemal całą wieś, łącznie z miejscową szkołą. Zniszczeniu uległo wówczas 116 gospodarstw w Mołożowie i 118 gospodarstw w Kol. Mołożowie. Podczas II wojny światowej zginęło łącznie 12 mieszkańców - Polaków.
  Po wojnie wieś została odbudowana. W 1954 roku w Mołożowie mieszkały 252 osoby, zaś w Kol. Mołożowie dalsze 253 osoby. W 1947 roku utworzono we wsi 4-klasową szkołę podstawową, która z czasem uzyskała status 8-klasowej. Początkowo naukę prowadzono w wynajętych mieszkaniach prywatnych. W latach 1962- 1963 wybudowano murowany budynek szkolny, rozbudowany w latach 1966-1968. Pierwszym nauczycielem po wojnie został Józef Wielosz. Później uczyli kolejno: Lucyna Iwanicka, Eugenia Żyła (po mężu Ummer) i Edward Mielniczuk. Kierownikiem szkoły od 1964 roku był Stanisław Depa. W roku szkolnym 1973/74 obniżono stopień organizacyjny do 4-klasowej, a starsi uczniowie uczęszczali do szkoły w Starej Wsi. Jedynym nauczycielem był wtedy Stanisław Depa. W 1977 roku szkołę czasowo zamknięto. W 1981 roku utworzono w Mołożowie punkt filialny SP w Wiszniowie z klasami 1-2, później rozszerzono klasy od 0 do 3. W 1981 roku uczyły w tej szkole: Alicja Wiatrzyk i Grażyna Szewczuk. W latach 1982-1998 kierowniczką szkoły była Maria Drozd. W roku szkolnym 1998/1999 roku uczyła tutaj samodzielnie Dorota Miazga. W 1999 roku szkołę zlikwidowano. 
  W latach 1955-1960 Mołożow był siedzibą gromady, która obejmowała Mołożów, Kolonię Mołożów i Tuczapy. Funkcję przewodniczącego Gromadzkiej Rady Narodowej pełnili kolejno: Feliks Bolewicz (1955), Władysław Duda (1955-1957), Stanisław Stepaniuk (1957) i Wacław Umer (1958-1960). W 1961 roku gromadę wcielono do gromady Stara Wieś. 
Ważną inwestycją dla wsi była jej elektryfikacja w 1966 roku. 
  W 1991 roku Mołożów liczył 316 mieszkańców, zaś Kolonia Mołożów 157 mieszkańców. W 2007 roku ilość mieszkańców zmalała i wynosiła odpowiednio 234 we wsi i 127 w Kolonii. Obecnie Mołożów liczy 574,10 ha powierzchni, a Kolonia Mołożów 889,95 ha powierzchni.*